Medicijn

Indicatie

Liraglutide (Saxenda®) is geregistreerd als aanvulling op dieet en lichamelijke inspanning bij volwassenen

  • met obesitas (BMI van 30 kg/m2 of hoger)
  • met overgewicht (BMI van 27 tot 30 kg/m2) en ten minste 1 gewicht-gerelateerde comorbiditeit, zoals DM2, dyslipidemie of hypertensie (SmPC, 2020).


Liraglutide is daarnaast in lagere dosering geregistreerd voor de behandeling van DM2 bij volwassenen (SmPC, 2019). Wilt u meer weten? Lees dan de informatie over liraglutide (Victoza®).

De informatie op deze pagina gaat alleen over liraglutide bij de behandeling van overgewicht en obesitas bij volwassenen.

Effectiviteit

Het doel van de behandeling van obesitas en overgewicht is verminderen van morbiditeit en mortaliteit, en verbeteren van de kwaliteit van leven. Verandering van leefstijl, zoals gezonde voeding en meer bewegen, is de basis van de behandeling (NHG, 2010).

Wat is het effect op morbiditeit en mortaliteit?

Het effect van liraglutide (3 mg/dag) op cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit bij patiënten met obesitas of overgewicht is niet bekend. Liraglutide (1,8 mg/dag) geeft een lager risico op macrovasculaire complicaties en mortaliteit dan placebo bij patiënten met DM2 en een hoog risico op cardiovasculaire aandoeningen. Dit is onderzocht in de LEADER-studie. Het gemiddelde BMI was 32,5 kg/m2. Wilt u meer weten over de effecten van liraglutide (1,8 mg/dag) bij patiënten met DM2? Lees dan de informatie over liraglutide (Victoza®) en de uitgebreide informatie over de cardiovasculaire effecten bij de behandeling van DM2.  

Liraglutide (3 mg/dag) vertraagt bij patiënten met prediabetes de overgang naar DM2. De tijd tot de diagnose is bij liraglutide gemiddeld 99 weken en bij placebo 87 weken (SmPC, 2020). Een kanttekening bij deze studie is dat liraglutide de glucosespiegels verlaagt. Dit bemoeilijkt de diagnose DM2 (Vilsbøll, 2017).

Wat is het effect op lichaamsgewicht?

Liraglutide (3 mg/dag) verlaagt het lichaamsgewicht ten opzichte van placebo. Het EMA concludeert dat de gewichtsafname klinisch relevant is (Assessment Report, 2015). Met een gewichtsverlies van 5 tot 10% is aanzienlijke gezondheidswinst te behalen (NHG, 2010; EMA, 2016). Het percentage patiënten met ten minste 5% gewichtsafname is in registratiestudies 46 tot 64% met liraglutide in vergelijking met 14 tot 27% met placebo. De studieduur varieerde tussen de 32 en 56 weken en alle patiënten kregen leefstijlinterventie. De verschillen tussen liraglutide en placebo zijn statistisch significant (SmPC, 2020).

De gemiddelde gewichtsafname is 7,5 tot 10,8% met liraglutide. Met placebo is dat 2,3%. Het verschil tussen liraglutide en placebo is statistisch significant (SmPC, 2020). Bij mannen en patiënten met DM2 is het gewichtsverlies kleiner dan bij vrouwen en patiënten zonder DM2 (Assessment Report, 2015).

Na ongeveer 40 weken is het effect maximaal. Daarna kan het lichaamsgewicht licht toenemen. Een registratiestudie onderzocht het effect op het gewicht na 1 jaar behandeling. Het gewicht nam in 3 maanden toe met 0,69% bij patiënten die liraglutide continueerden. Het gewicht nam met 2,91% toe bij patiënten met placebo die de behandeling met liraglutide staakten (Assessment Report, 2015).

Wat is het effect op slaapapneu?

Liraglutide (3 mg/dag) verlaagt de ernst van obstructieve slaapapneu ten opzichte van placebo. Dit is gemeten met de AHI. Voorafgaand aan de studie was de AHI gemiddeld 49,2 episoden/uur. Na een behandeling van 32 weken nam het aantal episoden/uur in de groep met liraglutide af met 12,2. In de groep met placebo was de afname 6,1 episoden/uur. Het verschil tussen liraglutide en placebo is significant, maar het is onduidelijk of dit verschil klinisch relevant is. Er is voor deze uitkomstmaat geen grens voor klinische relevantie vastgesteld. De afname van de apneuklachten hangt nauw samen met het gewichtsverlies (Assessment Report, 2015).

Wat is het effect op kwaliteit van leven?

Het effect van liraglutide (3 mg/dag) op kwaliteit van leven is onvoldoende onderzocht. Bestaand onderzoek heeft de belasting van een dagelijkse injectie liraglutide niet gemeten. Het is daarom onduidelijk of liraglutide de kwaliteit van leven klinisch relevant verbetert (Assessment Report, 2015).

Veiligheid

Wat is de langetermijnveiligheid?

Er zijn een aantal zorgen over de langetermijnveiligheid:

  • Galstenen. Liraglutide leidt mogelijk tot een toename van galstenen. Daarnaast kan snelle gewichtsafname ook het risico op galstenen vergroten (SmPC, 2020).
  • Pancreatitis en pancreascarcinoom. In sommige studies is liraglutide geassocieerd met een verhoogd risico op pancreatitis en pancreascarcinoom. Bij liraglutide (3 mg/dag) komt pancreatitis bij 0,1 tot 1% van de patiënten voor (SmPC, 2020). Het EMA en de FDA hebben het risico op pancreatitis en pancreascarcinoom onderzocht. Ze concluderen dat er geen bewijs is dat GLP1-agonisten de kans op pancreatitis en pancreascarcinoom verhogen. Wel blijven ze het risico monitoren (Egan, 2014). Wilt u meer weten? Lees dan de uitgebreide informatie over pancreatitis en pancreascarcinoom bij DM2.
  • Schildklieraandoeningen. In klinische studies naar liraglutide voor DM2 waren er meldingen van schildklierbijwerkingen, zoals struma. Deze meldingen kwamen vooral van patiënten met een voorgeschiedenis van schildklieraandoeningen. Klinische studies naar liraglutide voor obesitas of overgewicht toonden echter geen verhoogd risico. Onduidelijk is of liraglutide een verhoogd risico op schildkliertumoren geeft (SmPC, 2020).
Wat zijn de belangrijkste bijwerkingen?

De meest voorkomende bijwerkingen van liraglutide (3 mg/dag) zijn gastro-intestinale bijwerkingen. Meer dan 10% van de patiënten ervaart misselijkheid, braken, diarree of obstipatie. Deze nemen meestal binnen een paar dagen of weken af. Andere gastro-intestinale bijwerkingen, zoals dyspepsie en flatulentie komen bij 1 tot 10% van de patiënten voor. Andere bijwerkingen die bij 1 tot 10% van de patiënten voorkomen, zijn onder andere galstenen, smaakverandering, reacties op de injectieplaats, moeheid en hypoglykemie (SmPC, 2020).

Wat zijn de belangrijkste contra-indicaties en interacties?

Liraglutide (3 mg/dag) wordt vanwege de gastro-intestinale bijwerkingen niet aanbevolen voor patiënten met IBD of diabetische gastroparese. Er is geen ervaring bij patiënten met hartfalen NYHA klasse IV. Patiënten met (een vermoeden van) pancreatitis moeten stoppen met liraglutide (SmPC, 2020). Bij patiënten met een schildklierstoornis moeten voorschrijvers de schildklierfunctie regelmatig controleren (KNMP, 2020).

Liraglutide heeft een licht vertragend effect op de maaglediging. Er zijn echter geen klinisch relevante absorptievertragingen van gelijktijdig toegediende geneesmiddelen aangetoond (SmPC, 2020).

Wat is het advies bij verminderde nierfunctie?

Bij patiënten met verminderde nierfunctie (geschatte creatinineklaring > 10 ml/min) is aanpassing van de dosering van liraglutide niet nodig (KNMP, 2020).

Richtlijnen

Welke plaats heeft liraglutide in de NHG-richtlijn?

De NHG-Standaard Obesitas (2010) doet geen uitspraak over liraglutide. Dit middel was nog niet op de markt toen de richtlijn verscheen. De richtlijn ontraadt medicamenteuze behandeling van obesitas of overgewicht (NHG, 2010).

Welke plaats heeft liraglutide in de PON-Zorgstandaard?

De PON-Zorgstandaard Obesitas (2010) doet geen uitspraak over liraglutide. Dit middel was nog niet op de markt toen de richtlijn verscheen. De richtlijn geeft aan medicatie te overwegen als leefstijlinterventie onvoldoende effect heeft na 1 jaar. Bij een extreem verhoogd gezondheidsrisico kan de zorgverlener overwegen medicatie vroeg in de behandeling in te zetten.

Er is sprake van een extreem verhoogd gezondheidsrisico, bij

  • BMI ≥ 40 kg/m2
  • BMI ≥ 35 en < 40 kg/m2 met comorbiditeit (DM2, HVZ, slaapapneu en/of artrose) (PON, 2010)
Welke plaats heeft liraglutide in de CBO-richtlijn?

De CBO-richtlijn Diagnostiek en behandeling van obesitas bij volwassenen en kinderen (2008) doet geen uitspraak over liraglutide. Dit middel was nog niet op de markt toen de richtlijn verscheen. De richtlijn raadt aan terughoudend te zijn met medicamenteuze behandeling. Voor medicamenteuze behandeling is alleen plaats bij beperkt gewichtsverlies (< 5% in 1 jaar) na serieuze leefstijlinterventies. De medicatie dient ter ondersteuning van de leefstijlinterventies, niet als vervanging (CBO, 2008).

Kosten en vergoeding

Wat zijn de kosten?

Liraglutide kost ongeveer € 3.040 per jaar in een onderhoudsdosering van 3 mg per dag (FK, 2020).

De Thuisapotheek is exclusief distributeur van liraglutide (Saxenda®) (Thuisapotheek, 2020). Anno september 2020 liggen de kosten hier lager (€ 1.900/jaar).

Wat zijn de vergoedingsvoorwaarden?

Liraglutide bij obesitas wordt niet vergoed en komt dus volledig voor rekening van de patiënt (VWS, 2020).

Aandachtspunten bij gebruik

Liraglutide is alleen als subcutane injectie beschikbaar. Patiënten moeten liraglutide eenmaal daags injecteren in de buik, dij of bovenarm. De toediening kan plaatsvinden op een willekeurig tijdstip en onafhankelijk van de maaltijden (SmPC, 2020).

Patiënten moeten de dosering geleidelijk opbouwen naar de onderhoudsdosering van 3 mg per dag. Dit is om gastro-intestinale bijwerkingen te verminderen. Het opbouwen gaat met wekelijkse stappen van 0,6 mg. Verdraagt de patiënt de dosisverhoging 2 weken achter elkaar niet? Dan moet de voorschrijver overwegen de behandeling te staken. Patiënten die minder dan 5% van hun lichaamsgewicht hebben verloren na 12 weken onderhoudsdosering, moeten ook stoppen met de behandeling (SmPC, 2020).

Gebruikt een patiënt liraglutide in combinatie met een SU-derivaat of insuline? Dan kan het nodig zijn de dosis van het SU-derivaat of insuline te verlagen. Dit verlaagt de kans op hypoglykemieën (SmPC, 2020).

Hoe lang moeten patiënten liraglutide gebruiken?

Het is niet bekend hoe lang patiënten door moeten gaan met de behandeling met liraglutide. Na staken van de behandeling neemt het lichaamsgewicht weer toe. Het is waarschijnlijk dat dit toeneemt tot hetzelfde gewicht als voor de start van de behandeling (Assessment Report, 2015).

Incidenten met nieuwe geneesmiddelen? Meld deze bij het Portaal voor Patiëntveiligheid.

Werkingsmechanisme

Liraglutide is een GLP1-agonist. GLP1-agonisten zijn analogen van het incretinehormoon GLP1. Incretinehormonen verminderen het hongergevoel en verhogen het gevoel van verzadiging. Dit leidt tot minder voedselinname, wat leidt tot gewichtsverlies. Daarnaast vertragen GLP1-agonisten de maaglediging, stimuleren de insulineafgifte en remmen de glucagonafgifte (SmPC, 2020).

Toekomstige ontwikkelingen

  • Liraglutide (3 mg/dag) is in onderzoek bij obese adolescenten (Kelly, 2020).
  • Liraglutide (3 mg/dag) is in onderzoek bij obese kinderen en adolescenten (leeftijd 6 tot 17 jaar) met Prader-Willi syndroom (ClinicalTrials.gov, 2020).
  • De PON-Zorgstandaard is in herziening en zal naar verwachting eind 2022 klaar zijn (PON, 2020).

Contact

Laatst gewijzigd op 14 oktober 2020