Home

Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen, waarbij de longen extra gevoelig zijn voor prikkels zoals rook, uitlaatgassen, huisstofmijt of huisdieren. Bij 80 procent van de mensen met astma speelt allergie een belangrijke rol bij het ontstaan van de klachten.*

Meer dan 10% van de bevolking heeft wel eens last van astmaklachten zoals piepen op de borst en kortademigheid. Lang niet altijd is dit astma en soms wordt het door de huisarts niet herkend als astma. Van de Nederlandse mannen heeft zo'n 3% astma en van de vrouwen ongeveer 3,5%. 115.000 kinderen tot en met veertien jaar heeft astma, dit is zo'n 4,5%.*

COPD is een chronische longziekte, waarbij de longen ontstoken en beschadigd zijn. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Chronische bronchitis is een chronische ontsteking van het slijmvlies door langdurige blootstelling aan bepaalde prikkelende stoffen. Bij emfyseem is sprake van rek uit de longen en verlies van longweefsel. COPD ontstaat in ongeveer 80% van de gevallen na jarenlang roken. Van de Nederlandse mannen heeft 2,2% COPD, van de vrouwen is dit 1,7%.*

De eerste symptomen van COPD doen zich meestal voor na het veertigste levensjaar. Het aantal mensen met COPD neemt snel toe met de stijging van de leeftijd. Liefst 16% van de mannen boven de 75 jaar heeft COPD, bij de vrouwen is dit bijna 7%. Jaarlijks komen er ongeveer 34.000 nieuwe patiënten bij. Ongeveer 12-14% van de volwassenen heeft wel eens last van COPD-klachten zoals chronisch hoesten en slijm opgeven.

*Bron: Cijfers Astmafonds

Richtlijnen
Nascholing
Farmacotherapieoverleg
Patiënteninformatie
Relevante organisaties
Meer weten

Richtlijnen

Op het gebied van astma en COPD zijn diverse richtlijnen ontwikkeld. Voor de huisartsenpraktijk zijn de NHG-standaarden ontwikkeld. Relevante richtlijnen zijn:

• NHG-standaard Astma bij kinderen
• NHG-standaard Astma bij volwassenen
• NHG-standaard COPD
• NHG-standaard Stoppen met roken

Als aanvulling op de NHG-standaard COPD heeft het NHG in 2009 het NHG-Standpunt Inhalatiecorticosteroïden bij matig ernstig COPD gepubliceerd.

Voor de samenwerking tussen zorgverleners zijn Landelijke Eerstelijns Samenwerkings Afspraken (LESA's) en Landelijke Transmurale Afspraken (LTA's) gemaakt.

• LESA Chronische medicatie bij astma/COPD en diabetes mellitus type 2
• LESA COPD
• LTA Astma bij kinderen

De KNMP-richtlijnen beschrijven de zorg van de apotheker en zijn team aan specifieke patiëntgroepen. Relevante richtlijnen zijn:

• KNMP-richtlijn Astma (alleen de conceptversie is als samenvatting beschikbaar)
• KNMP-richtlijn COPD

Andere richtlijnen op het gebied van astma en COPD zijn:

• CBO-richtlijn Diagnostiek en behandeling van COPD
• Richtlijn COPD van Integraal Kankercentrum Nederland
• Richtlijn palliatieve zorg voor mensen met COPD van de Long Alliantie Nederland
• Richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT)
• Zorgstandaard COPD van de Long Alliantie Nederland

Nascholing

Het IVM biedt nascholing voor diverse doelgroepen zorgverleners over astma en COPD:

• De Nascholing SFK-searches astma/COPD voor apothekers
• Medicijnen bij chronische longziekten is onderdeel van de e-learning Medicijngroepen voor verzorging en verpleging.

Naast deze nascholingen biedt het IVM diverse andere geaccrediteerde (digitale) nascholingen aan voor:

• de eerste lijn: artsen, doktersassistenten, praktijkondersteuners, apothekers, apothekersassistenten
• de langdurige zorg: verpleegkundigen en verzorgenden in verpleeghuis, verzorgingshuis, GGZ en gehandicaptenzorg.
• paramedici, zoals diëtisten, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, huidtherapeuten, logopedisten, mondhygiënisten, oefentherapeuten en tandartsen
• de tweede lijn: ziekenhuisapothekers, verpleegkundigen

Meer informatie staat op www.nascholing-medicijngebruik.nl en in onze webshop.

Farmacotherapieoverleg

Het IVM heeft diverse materialen ontwikkeld om de behandeling van astma en COPD binnen het FTO te bespreken:

FTO-modules

• Astma bij kinderen, module
• Astma bij volwassenen, module
• Astma en COPD: inhalatoren en instructies, module
• COPD, module

U kunt alle materialen, inclusief de PowerPointpresentaties gratis downloaden in onze webshop.

Casuïstiek

Naast de FTO-modules is in deze webshop losse casuïstiek beschikbaar over:

• Astma bij kinderen
• Astma bij volwassenen
• COPD

Werken met cijfers

Verschillende organisaties kunnen u op weg helpen om het voorschrijfgedrag van uw FTO-groep zichtbaar te maken. Hieronder ziet u enkele mogelijkheden bij astma en COPD.

• Handboek 'Werken met cijfers in het FTO': het handboek 'Werken met cijfers in het FTO' van het IVM bevat een inleidend hoofdstuk over de mogelijkheden en onmogelijkheden van prescriptieterugkoppeling. Daarnaast is een hoofdstuk opgenomen over astma en COPD (hoofdstuk 16). U kunt dit hoofdstuk bestellen in onze webshop.
• het praktijkondersteunend programma 'Astma/COPD' van de SFK: dit programma ondersteunt apothekers met gerichte gegevens over het gebruik van middelen bij astma en COPD. Het programma is ontwikkeld in samenwerking met KNMP/WINAp en het IVM. Voor het praktijkondersteunend programma is een abonnement vereist. Voor meer informatie over de inhoud van het programma zie de website van SFK.
• Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen:  het IVM monitort het voorschrijfgedrag van huisartsen en maakt daarnaast individuele voorschrijfcijfers inzichtelijk voor huisartsen door het meten van indicatoren. Er is een indicator over het voorschrijven van inhalatiecorticosteroïden aan astmapatiënten. Uw eigen voorschrijfcijfers inzien? Lees meer of ga direct naar de Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen en log in met uw Vecozo certificaat.

Kwaliteit van het FTO
Praktische informatie en tips voor het opzetten van een FTO en de kwaliteitsverbetering ervan vindt u in het Handboek FTO dat u kunt bestellen in onze webshop. In het handboek staat informatie over onder andere de agendavoorbereiding, het maken van afspraken in het FTO en verslagformulieren.

Patiënteninformatie

Relevante folders en - brochures voor patiënten zijn:

• KNMP publieksfolder 'Astma en COPD'
• NHG-patiënteninformatie over astma en COPD op Thuisarts.nl

Interessante websites voor patiënten zijn:

• Astmafonds (wordt Longfonds)
• Astmakids, de kinderwebsite van het Astmafonds
• Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT), met informatie over aandoeningen aan de longen, longonderzoeken en stoppen met roken
• Stivoro, voor informatie over (stoppen met) roken voor volwassenen en jongeren
• Meldpunt Medicijnen ervaringen met medicijnen melden en bekijken (bijwerkingen, problemen met gebruik van medicijnen, verpakking of vergoeding)

Relevante organisaties

• Het Astmafonds heeft ook een website voor professionals, met meer informatie over onderzoek, voorlichtingsmateriaal en de COPD check.
• Long Alliantie Nederland een federatie van patiëntenverenigingen, industrie en beroepsverenigingen van zorgverleners
• Stivoro, voor informatie over (stoppen met) roken voor professionals

Meer weten

Wilt u meer weten over wat het IVM kan doen op het gebied van astma en COPD voor het FTO of andere bijeenkomsten in de eerste lijn? Neem dan contact met ons op. U kunt ook een e-mail sturen naar helpdeskFTO@medicijngebruik.nl. Bij een vraag over het werken met cijfers kunt u een e-mail sturen naar helpdeskcijfers@medicijngebruik.nl.