Polyfarmacie

Van alle bezoekers van openbare apotheken gebruikt 1 op de 10 meer dan vijf geneesmiddelen langdurig en zijn daarmee polyfarmaciepatiënt. Bij senioren loopt dit op tot 1 op de 3 gebruikers van geneesmiddelen (bron: SFK). Polyfarmacie - het chronisch gebruik van vijf of meer middelen - komt vooral voor bij ouderen en kan ongewenste effecten veroorzaken. De kans op interacties en bijwerkingen stijgt met het toenemen van het aantal gebruikte middelen. Daarnaast wordt het voor de patiënt moeilijker om medicatiefouten te vermijden en neemt de therapietrouw af.

Uit het HARM-onderzoek uit 2006 blijkt dat hoge leeftijd, polyfarmacie en niet-zelfstandig wonen belangrijke risicofactoren zijn voor een geneesmiddel gerelateerde ziekenhuisopname. Mede op basis van de bevindingen in het HARM onderzoek beveelt de multidisciplinaire richtlijn 'Polyfarmacie bij ouderen' (2012) bij alle patiënten van 65 jaar en ouder met polyfarmacie en specifieke risicofactoren minimaal jaarlijks een medicatiebeoordeling uit te voeren, zowel bij thuiswonende patiënten als bij patiënten in een verzorgings- of verpleeghuis. Volgens de richtlijn moeten ook patiënten die worden opgenomen in een ziekenhuis een medicatiebeoordeling krijgen.

Op deze pagina kunnen artsen, apothekers en medewerkers in de verzorgings- en verpleeghuizen en thuiszorg alle informatie vinden om zelf aan de slag te gaan met polyfarmacie. Het IVM heeft diverse materialen ontwikkeld om deze doelgroepen te ondersteunen, met als doel:

  • het optimaliseren van de medicamenteuze behandeling van de patiënt
  • het verminderen van risico's op geneesmiddelgerelateerde problemen
  • het bevorderen van therapietrouw
  • het bevorderen van doelmatig geneesmiddelgebruik

U vindt op deze pagina informatie over:

Richtlijnen
Nascholing
Farmacotherapieoverleg
Projecten Polyfarmacie
Patiënteninformatie
Relevante organisaties
Meer weten

Richtlijnen

In mei 2012 is de nieuwe richtlijn over polyfarmacie: de multidisciplinaire richtlijn 'Polyfarmacie bij ouderen' (2012) verschenen. Hierin staat dat bij alle patiënten van 65 jaar en ouder met polyfarmacie en specifieke risicofactoren minimaal jaarlijks een medicatiebeoordeling uitgevoerd dient te worden, zowel bij thuiswonende patiënten als bij patiënten in een verzorgings- of verpleeghuis. Volgens de richtlijn moeten ook patiënten die worden opgenomen in een ziekenhuis een medicatiebeoordeling krijgen.

Nascholing

Het IVM biedt nascholing voor diverse doelgroepen zorgverleners over polyfarmacie:

  • Medicatieanalyse voor huisartsen, Praktijkondersteuners en (ziekenhuis)apothekers.
  • opleiding Medicatiebeoordeling (in ontwikkeling en in samenwerking met E-wise) voor apothekers en apotheekhoudende huisartsen
  • Werken aan beter medicijngebruik voor verzorgenden en verpleegkundigen in verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg. Op de website staat de WAM-training ook voor GGZ.

Om verzorgenden en verpleegkundigen op een snelle en gedegen manier bij te scholen op het gebied van medicatie en medicatieveiligheid hebben wij een serie speciale e-learningcursussen ontwikkeld, bestaande uit:

  • Basiskennis Medicijngebruik
  • Medicijngroepen
  • Bijwerkingen
  • Farmaceutisch rekenen
  • Kennistoets medicatie

U kunt e-learningcursussen direct bestellen via onze scholingspagina. Hier is ook voor de VVT de handreiking 'Periodieke medicatiebeoordeling voor zorginstellingen' te vinden. De handreiking is vooral bedoeld voor zorginstellingen die - in samenwerking met apothekers en artsen - periodieke medicatiebeoordeling gaan inzetten als middel om polyfarmacie te bewaken.

Farmacotherapieoverleg

Wilt u het onderwerp polyfarmacie in FTO-verband aanpakken of wilt u zich specifiek richten op patiënten in verzorgingshuizen, dan kunt u gebruik maken van het breed aanbod aan materialen dat het IVM ontwikkeld heeft tijdens diverse projecten op het gebied van polyfarmacie. In het FTO kunt u bij het bespreken van polyfarmacie aandacht besteden aan verschillende aspecten:

  • aard en omvang van de problematiek van polyfarmacie
  • omvang polyfarmacie in eigen praktijk
  • uitvoering van en hulpmiddelen bij medicatieanalyse
  • hoe ongewenste polyfarmacie aan te pakken
  • opstellen van een plan van aanpak voor het reduceren van ongewenste polyfarmacie

Het IVM heeft diverse materialen ontwikkeld om polyfarmacie binnen het FTO aan te pakken:

FTO-modules

  • Polyfarmacie: aan de slag, module
  • Polyfarmacie, oriëntatie, module

U kunt alle materialen vinden op de pagina FTO werkmaterialen.

Casuïstiek
Naast de FTO-modules is tevens losse casuïstiek over polyfarmacie in de webshop beschikbaar.

Cijfers in het FTO
Verschillende organisaties kunnen u op weg helpen om het geneesmiddelengebruik van uw FTO-groep zichtbaar te maken. Hieronder ziet u enkele mogelijkheden bij polyfarmacie.

  • Handboek 'Werken met cijfers in het FTO'
    Het handboek 'Werken met cijfers in het FTO' van het IVM bevat een inleidend hoofdstuk over de mogelijkheden en onmogelijkheden van prescriptieterugkoppeling en een thematisch hoofdstuk over polyfarmacie (hoofdstuk 6). U kunt deze hoofdstukken gratis bestellen via deze website.
  • SFK Webrapportages
    De webrapportages van de SFK zijn kant-en-klare rapporten die SFK maakt in samenwerking met KNMP/WINAp en het IVM. Voor het onderwerp polyfarmacie is een webrapportage beschikbaar, die enkel toegankelijk is met een abonnement. Voor meer informatie over de inhoud van het programma en het abonnement, zie de website van SFK.

Kwaliteit van het FTO
Praktische informatie en tips voor het opzetten van een FTO en de kwaliteitsverbetering ervan vindt u in het Handboek FTO dat u kunt bestellen in onze webshop. In het handboek staat informatie over onder andere de agendavoorbereiding, het maken van afspraken in het FTO en verslagformulieren. 

Projecten Polyfarmacie

Het IVM heeft sinds 2001 in het kader van het terugdringen van ongewenste polyfarmacie diverse projecten uitgevoerd. Momenteel is het IVM betrokken bij het project PROPER, met een interventie rondom medicatiebeoordelingen in verpleeghuizen. In 2009 startten we in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid het driejarig landelijk implementatieproject 'Periodieke Medicatiebeoordeling in Verzorgingshuizen' (PMBV). Doel was het begeleiden van de verantwoordelijke huisarts, de apotheker en een vertegenwoordiger van het verzorgingshuis bij het opzetten van patiëntgebonden medicatie-overleggen.

De aanpak van ongewenste polyfarmacie door middel van deze dit project leidde onder andere tot:

  • Verbetering van de kwaliteit van zorg van de bewoners in het verzorgingshuis.
  • Reductie van het aantal medicatiefouten en valincidenten in het verzorgingshuis.
  • Verbetering van de kwaliteit van de farmacotherapie:
    - gemiddeld twee medicatiewijzigingen per bewoner
    - gerichte aanpassing van de dosering bij ouderen
  • Reductie van gebruik van geneesmiddelen: gemiddeld 10 procent van het aantal geneesmiddelen.
  • Reductie van te hoge doseringen.
  • Reductie van de geneesmiddelkosten.
  • Introductie, implementatie en borging van de methode van periodieke medicatiebeoordeling.
  • Structurele samenwerking tussen huisartsen, apothekers en verzorgingshuizen.
  • Deskundigheidsbevordering.

De aanpak van ongewenste polyfarmacie leidt tot een reductie van het aantal medicatiefouten en valpartijen. Daar hebben patiënten, maar ook artsen, apothekers, de thuiszorg, verpleeg- en verzorgingshuizen baat bij. En het verbetert de samenwerking tussen de diverse zorgverleners. Maar ook zorgverzekeraars onderkennen het belang van een effectieve aanpak van polyfarmacie. Een aantal zorgverzekeraars vergoedt inmiddels de regelmatige screening van de medicatie van oudere geneesmiddelengebruikers.

In het kader van diverse IVM-projecten, heeft het IVM diverse nascholingen en trainingen ontwikkeld, die ook in verpleeghuizen en in de thuiszorg ingezet kunnen worden om ongewenste polyfarmacie aan te pakken en de kwaliteit van leven van cliënten te verbeteren. Wilt u weten wat het IVM kan doen om medicatiebeoordelingen in uw zorginstelling te realiseren? Neem dan contact met ons op.

Patiënteninformatie

Voor patiënten en publiek heeft het IVM de folders 'Medicijnen onder controle' en 'Wijs met medicijnen' beschikbaar met informatie over veel voorkomende problemen en wat patiënten zelf kunnen doen om deze te voorkomen. 'Wijs met medicijnen' is onder andere samengesteld met hulp van de Unie KBO. U vindt deze folders op onze website onder downloads, kopje folders en brochures.

Interessante websites zijn:

  • Meldpunt Medicijnen ervaringen met medicijnen melden en bekijken (bijwerkingen, problemen met gebruik van medicijnen, verpakking of vergoeding)

Relevante organisaties

Enkele organisaties die zich bezighouden met polyfarmacie, zijn:

Meer weten

Wilt u meer weten over wat het IVM kan doen op het gebied van polyfarmacie, medicatiebeoordelingen, of voor het FTO of andere bijeenkomsten in de eerste en tweede lijn? Neem dan contact met ons op. U kunt ook een e-mail sturen naar helpdeskFTO@medicijngebruik.nl. Bij een vraag over het werken met cijfers bij polyfarmacie kunt u een e-mail sturen naar helpdeskcijfers@medicijngebruik.nl.