Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik

Astma en COPD

Literatuur

Let op: opent in een nieuw venster AfdrukkenE-mailadres

Onderstaand (regelmatig bijgewerkt) literatuuroverzicht is een aanvulling op de literatuurlijst in onze materialen over astma en COPD. De literatuur is ingedeeld in de onderwerpen astma, astma bij kinderen en COPD.

Astma

  • Astma, allergie en omgevingsfactoren. Den Haag: Gezondheidsraad, 2007.
  • Bereznicki BJ, Peterson GM, Jackson SL et al. Pharmacist-initiated general practitioner referral of patients with suboptimal asthma management. Pharmacy World & Science 2008;30(6):869-75.
  • Broeke ten R, Gielen V. SMART-onderzoek: voorzichtig met langwerkende bèta-agonisten. Black box-waarschuwing niet nodig. Pharm Weekbl 2006;141(13):445-7.
  • Bruijnzeel PLB. Bijwerkingen van inhalatiesteroïden. Med Farm Med 2006;44(8):134.
  • Bruijnzeel PLB. Bètablokkers voor behandeling van astma: een tweesnijdend zwaard. Med Farm Med 2009;47(8):116.
  • Bruijnzeel PLB. Depositie van salbutamol tijdens een acute exacerbatie van astma of COPD na inhalatie van poeder met een voorzetkamer en een vloeistof met een vernevelaar. Med Farm Med 2009;47(7):111.
  • Damen-van Beek Z. Behandeling van acute exacerbaties van astma. Med Farm Med 2011;49(1):3-4.
  • Dekhuijzen PNR. Voorzichtigheid geboden bij het voorschrijven van lang werkende B-adrenerge agonisten aan patiënten met astma. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(16):889-91.
  • Dekhuijzen PNR. Oorzaken en behandeling van allergische astma en allergische rinitis. Continuüm in therapie allergische luchtwegen. Pharm Weekbl 2007;142(6):28-9.
  • Dekhuijzen PNR. De standaard 'Astma bij volwassenen' (tweede herziening) van het NHG; reactie vanuit de pulmonologie. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(20):1138-9.
  • Dekhuijzen PNR. Preferentie dwarsboomt aanpak astma en COPD. Switch inhalatoren leidt tot fouten. Pharm Weekbl 2011;146(4):18-20.
  • Diamant Z, Groot de H, Tarasevych S et al. Allergische rinitis en astma: pathofysiologische relatie en implicaties voor de behandeling allergische rhinitis valt buiten scoop? Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(2):77-82.
  • Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007: Meer dan helft astmapatiënten heeft ziekte niet onder controle. Utrecht: NIVEL, 2007.
  • Feijter de C. "Niet concurreren, maar met elkaar samenwerken." Meer lucht voor de patiënt. Huisarts in Praktijk 2009;20(7-8):22-24.
  • Graaf de L. Met helft medicijnen toch minder benauwd. Astma-expert Johan de Jongste zet focus op begeleiding. Pharm Weekbl 2008,143(36):11-3.
  • Hacken ten NHT, Kerstjens HAM, Postma DS. Effectiviteit van combinatiebehandeling met corticosteroïden en B-agonisten bij volwassenen met astma. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(16):892-7.
  • Harmsen H. Cochrane-review: Cultuurspecifieke astma-voorlichting. Huisarts Wet 2009;52(6):306-7.
  • Haupt D, Krigsman K, Nilsson JLG. Medication persistence among patients with asthma/COPD drugs. Pharmacy World & Science 2008;30(5):509-14.
  • Heijboer-Vinks IC. Cromoglicaten uit de gratie: NHG-standaard Astma bij volwassenen. Pharm Weekbl 2007;142(50):29-31.
  • Heijmans M. Huisartsenzorg in cijfers: Astma- en COPD-patiënt zeer tevreden met praktijkondersteuner. Huisarts Wet 2009;52(8):373.
  • Heijmans MJWM, Spreeuwenberg P, Rijken PM. Monitor zorg- en leefsituatie van mensen met astma en mensen met COPD. Trends en ontwikkelingen over de periode 2001-2008. Utrecht: NIVEL, 2009.
  • Knuistingh Neven A. Pneumonie en inhalatiecorticosteroïden. Huisarts Wet 2010;53(3):177.
  • Laekeman G. Mild persisterend astma behoeft geen dagelijkse behandeling: een inhalatieglucocorticosteroid en salbutalmol in dezelfde inhaler als noodmedicatie is voldoende. Med Farm Med 2007;45(9):146-7.
  • Leendertse A. Perceptie van inhalatiecorticosteroïde voorspelt therapietrouw. Pharm Weekbl 2008;143(20):wp117.
  • Leeuw de M. Huisartsen stoppen samenwerking zorgstandaard. Pharm Weekbl 2010;145(25):8.
  • Meer van der V, Bakker MJ, Hout van den WB et al. Zelfmanagement van astma via internet. Ned Tijdschr Geneeskd 2010;154:A1306.
  • Menckeberg T, Bouvy M, Bracke M et al. Therapie(on)trouw laat zich voorspellen. Betere communicatie nodig voor juist gebruik medicatie. Pharm Weekbl 2008,143(36):26-7.
  • Molen van der T. Hoe slim is het Smart-concept? Autonomie van de patiënt is de behandeling van astma. Pharm Weekbl 2007;142(15):20-1.
  • Møldrup C, Stein J, Søndergaard B. "Patients don't lie"; a view on adherence in asthma. Pharmacy World & Science 2010;32(6):795-8.
  • Praten over medicijnen bij astma/COPD. Aandachtspunten voor de zorgverlener. Utrecht: NPCF/NIVEL, 2008.
  • Schermer TRJ, Albers JMC, Verblackt HWJ et al. Lagere dosis inhalatiesteroïden bij behandeling van astma en COPD met fluticason/salmeterol. Huisarts Wet 2007;50(12):578-84.
  • SFK. Veel big six bij ouderen. Pharm Weekbl 2009;144(45): 13.
  • SFK. Ziektebeelden vastgelegd: Astma/COPD op 1. Pharm Weekbl 2010;145(9):13.
  • SFK. Zorg bij astma/COPD is aan te tonen. Pharm Weekbl 2010;145(12):11.
  • Sitsen JMA. Gebruik van paracetamol en de kans op astma bij kinderen en volwassenen. Med Farm Med 2010;48(1):4-5.
  • Tent M. Zachte heelmeesters... Dosis inhalatiecorticosteroïden vaak te laag. Pharm Weekbl 2007;142(31/32):40-1.
  • Thomas S, Bueving HJ. De standaard 'Astma bij volwassenen' (tweede herziening) van het NHG; reactie vanuit de huisartsgeneeskunde. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(20):1136-7.
  • Uijen AA, Schermer TRJ, Hoogen van den HJM et al. Prevalentie en zorgconsumptie bij astma en COPD in relatie tot etniciteit. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(20):1157-63.
  • Umole L, Knuistingh Neven A. Astmabehandeling kan beter (POEM). Huisarts Wet 2009;52(5):257.
  • Vries de HR. Sympathicomimetische middelen bij astma: de cardiovasculaire risico's. Med Farm Med 2008;46(9):143-4.
  • Vroegop JS, Aalbers R, Loon van AJ. Behandeling van astma tijdens de zwangerschap. Ned Tijdschr Geneeskd 2009;153:B361.
  • Wang K-Y, Chian C-F, Lai H-R et al. Clinical pharmacist counseling improves outcomes for Taiwanese asthma patients. Pharmacy World & Science 2010;32(6):721-9.
  • Westein M, Teichert M. Zorgondersteuning voor astma/COPD. Pharm Weekbl 2009;144(44):32.
  • Wieringa S, Eekhof J. Inhalatiecorticosteroïden ter preventie van astma (POEM). Huisarts Wet 2007;50(4):177.
  • Wijkstra PJ, Hacken ten NHT, Koëter GH et al. Betere inspanningstolerantie bij COPD door niet-medicamenteuze behandeling. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(22):1213-7.
  • Wijnhoven H, Kriegsman D, Hesselink A et al. De helft van de astmapatiënten heeft onvoldoende ziektecontrole. Huisarts Wet 2006;49(8):398-403. 

Astma bij kinderen

  • Bischoff E. Toevoeging LWBM aan ICS is niet effectief bij kinderen met astma. Huisarts Wet 2010;53(5):290.
  • Brand PLP. NO-meting niet zinvol bij kinderen met astma. Ned Tijdschr Geneeskd 2010;154:A2746.
  • Bruijnzeel PLB. Wereldwijde tijdafhankelijke trend van toename van symptomen van astma, allergische rhino-conjunctivitis en eczeem bij kinderen. Med Farm Med 2007;45(1):17-8.
  • Bruijnzeel PLB. Langwerkende bèta-agonisten met en zonder corticosteroïden per inhalatie en catastrofale gevolgen voor astma. Med Farm Med 2010;48(7):116.
  • Bruijnzeel PLB. Door ouders toe te dienen prednisolon bij acuut astma bij schoolgaande kinderen.
    Med Farm Med 2010;48(5):70.
  • Buysse CMP, Tiddens HAWM, Hoog de M. Status asthmaticus op de kinderleeftijd. Farmacoth Kind 2010;2(1):7-11.
  • Dellen van QM. Asthma care in children from different ethnic origins: A study among children from Moroccan, Turkish, Surinamese and Dutch origin with asthma living in Amsterdam. Amsterdam: UvA, 2007.
  • Goede de A. Discussie veiligheid langwerkende bèta-agonisten bij astma duurt voort. Med Farm Med 2009;47(7):101-2.
  • Groot de EP, Brand PLP, Duiverman EJ. Voorspelling astma bij piepen op jonge leeftijd niet mogelijk. Ned Tijdschr Geneeskd 2009;153:B197.
  • Hoeks SBEA, Groot de H, Hoekstra MO. Sublinguale immunotherapie bij kinderen met astma of rinoconjunctivitis: onvoldoende evidence door matige kwaliteit van de verrichte studies; een systematisch literatuuroverzicht. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(5):261-8.
  • Jongste de JC. De standaard 'Astma bij kinderen' (tweede herziening) van het NHG; reactie vanuit de kinderpulmonologie. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(10):543-5.
  • Kamps AWA, Brouwer AFJ, Roorda RJ, Brand PLP. Behandeling van astma bij kinderen: herziene internationale richtlijnen niet geschikt voor gebruik in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(20):1151-5.
  • Nuijsink M, Hop WCJ, Sterk PJ et al. Behandeling van astma bij kinderen op geleide van bronchiale hyperreactiviteit. Ned Tijdschr Geneeskd 2009;153:B347.
  • Schayck van CP. De standaard 'Astma bij kinderen' (tweede herziening) van het NHG; reactie vanuit de huisartsgeneeskunde. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(10):541-2.
  • SFK: Eén op de acht kleintjes aan astmamiddel. Pharm Weekbl 2008,143(36):15.
  • Sitsen JMA. Gebruik van paracetamol en de kans op astma bij kinderen en volwassenen. Med Farm Med 2010;48(1):4-5.
  • Smit HA, Schayck van CP. Recente veranderingen in de prevalentie van astma bij kinderen Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(5):233-6.
  • Starremans S. Leren dealen met je astma. Vóór de pubertijd zelfredzaam zijn. Pharm Weekbl 2008,143(36):32-7.
  • Stuurman-Bieze A. Abnormaal sterke haargroei als bijwering van inhalatiecoricosteroïden bij kinderen. Pharm Weekbl 2007;142(47):wp167.
  • Vasbinder EC, Dahhan N, Wolf B et al. Elektronisch gemeten therapie-ontrouw aan inhalatie-corticosteroïden in een multiculturele populatie van kinderen met astma in Amsterdam (COMPLIANCE). Pharm Weekbl 2010;145(11):wp48-51.
  • Verbruggen SCAT, Tiddens HAWM, Hanff LM, Hoog de M. Te veel salbutamol, te weinig inhalatiesteroïden. Overdosering van Bèta2-sympathicomimetica op de kinderleeftijd. Pharm Weekbl 2006;141(45):1416-8.
  • Vogel de EM. Astma bij kinderen. Therapie is duidelijker. Pharm Weekbl 2007;142(8):34-5.
  • Wijnmaalen P, Verbruggen SCAT, Corel LJA et al. Fataal astma op de kinderleeftijd te voorkomen door herkenning van risicofactoren en presentatiewijze. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(5):225-9.
  • Wouden van der H. Inhalatiecorticosteroïden voor kinderen met astma: iedere dag of zonodig? Huisarts Wet 2009;52(4):203.
  • Zwitsers onderzoek steunt Dutch hypothesis: astma veroorzaakt 'COPD'. Huisarts Wet 2010;53(8):413.

COPD

  • Berg van den JWK, Molen van der T, Kerstjens HAM, Quanjer PH. Kanttekeningen bij screenend longfunctieonderzoek voor detectie van COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2007;151(28),1557-9.
  • Blink van den B. Inhalatiecorticosteroïden verhogen risico op pneumonie bij COPD-patiënten. Ned Tijdschr Geneeskd 2009;153:A457.
  • Boer de T. COPD-middel veilig voor hart en vaten. Pharm Weekbl 2008;143(50):22-5.
  • Bos E. Zorg aan COPD-patiënt: hulp volop voorhanden. Brede ondersteuning in aantocht voor apothekers. Pharm Weekbl 2010;145(25):12-13.
  • Bruijnzeel PLB. Inhalatietherapie bij COPD: tijd voor een nieuwe evaluatie? Med Farm Med 2007;45(7):118-9.
  • Bruijnzeel PLB. Wat hebben we geleerd van grote geneesmiddelonderzoeken bij COPD? Med Farm Med 2008;46(4):50.
  • Bruijnzeel PLB. Palliatieve behandeling van dyspnoeklachten bij vergevorderde COPD; heroverweging van het gebruik van opiaten. Med Farm Med 2009;47(10):167-8.
  • Bruijnzeel PLB. Veiligheid en werkzaamheid van de combinatie van langwerkende bèta-agonisten en inhalatiecorticosteroïden versus de monotherapie met bèta-agonisten bij patiënten met stabiele COPD: een systematisch overzicht. Med Farm Med 2009;47(10):152.
  • Bruijnzeel PLB. Tiotropium en chronisch obstructieve longziekte. Med Farm Med 2010;48(6):83-84.
  • Bruijnzeel PLB. Het effect van de behandeling van patiënten met COPD met een lage dosis theofylline in combinatie met inhalatiesteroïden. Med Farm Med 2010;48(9):139-40.
  • Bruijnzeel PLB. Behandeling van patiënten met stabiele COPD in de eerste en tweede lijn: samenvatting van de NICE-richtlijnen. Med Farm Med 2010;48(10):156-7.
  • Bruijnzeel PLB. Verband tussen de corticosteroïddosering en toedieningsweg betreffende kans op falen van de behandeling bij een acute exacerbatie van COPD. Med Farm Med 2010;48(10):162-3.
  • Bruijnzeel PLB. Depositie van salbutamol tijdens een acute exacerbatie van astma of COPD na inhalatie van poeder met een voorzetkamer en een vloeistof met een vernevelaar. Med Farm Med 2009;47(7):111.
  • Chavannes N, Schermer T, Wouters E et al. Het nut van de orale prednisontest bij de behandeling van COPD in de eerste lijn. Huisarts Wet 2010;53(5):272-6.
  • COPD-opname beter met antibiotica. Medisch Contact 2010;65(22):1008. 
  • Dekhuijzen PNR. Acetylcysteine in de behandeling van ernstige COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(22):1222-6.
  • Dekhuijzen PNR, Broeders MEAC, Tuut MK, Grol MH. Richtlijn 'Medicamenteuze behandeling van COPD'. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(26):1465-8.
  • Dekhuijzen PNR, Smeele IJM, Smorenburg SM. Richtlijn over niet-medicamenteuze behandeling bij COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(22):1233-7.
  • Dekhuijzen PNR. Preferentie dwarsboomt aanpak astma en COPD. Switch inhalatoren leidt tot fouten. Pharm Weekbl 2011;146(4):18-20.
  • Dijk van P, Galiën van der O, Poll A. Effecten van gestructureerde COPD-zorg vanuit zorginkoopperspectief. Huisarts Wet 2010;53(9):464-7.
  • Does van der E. Is er een relatie tusen geïnhaleerde anticholinergica en cardiovasculaire episoden bij patiënten met COPD? Med Farm Med 2009;47(10):152-3.
  • Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2006: Te veel mensen met COPD bewegen te weinig. Utrecht: NIVEL, 2006.
  • Geijer RMM, Berg van den JWK. Inhalatietherapie bij COPD. Geneesmiddelenbull 2008;42(12):111-9.
  • Graaf de L. CRP-gehalte wijst de weg. Meer duidelijkheid over rol antibiotica bij COPD. Pharm Weekbl 2010;145(23):28-29.
  • Heijmans M. Huisartsenzorg in cijfers: Astma- en COPD-patiënt zeer tevreden met praktijkondersteuner. Huisarts Wet 2009;52(8):373.
  • Heijmans MJWM. Mensen met COPD met een lage sociaal-economische status - een profielschets. Utrecht: NIVEL, 2006.
  • Heijmans MJWM, Spreeuwenberg P, Rijken PM. Monitor zorg- en leefsituatie van mensen met astma en mensen met COPD. Trends en ontwikkelingen over de periode 2001-2008. Utrecht: NIVEL, 2009.
  • Hoge dosis steroïden vaak onnodig bij ernstige COPD. Pharm Weekbl 2010;145(25):8.
  • Idzinga SF, Geleedst-de Vooght MMM. Roflumilast: geen opluchting, wel enige verlichting. Pharma Selecta 2011;27(1):3-7.
  • Jansema P, Mes K. Verrassende voorkeur. Vergelijking twee COPD-behandelingen. Pharm Weekbl 2008;143(43):17.
  • Kerst AJFA. Inhalatiecorticosteroïden bij stabiele COPD; systematisch literatuuronderzoek en meta-analyse van sterfte en bijwerkingen. Geneesmiddelenbull 2009;43(4):45.
  • Lammers JWJ. COPD, nieuwe inzichten. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(22):1218-21.
  • Lammers LA. Therapietrouw bij COPD. Med Farm Med 2010;48(5):66.
  • Langendam MW, Wouden van der JC. Cochrane review: Longrevalidatie effectief na exacerbatie COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2009;153:A524.
  • Monotherapie bij ernstige COPD. Pharm Weekbl 2009;144(34|35):27.
  • Nelissen-Vrancken HJMG. Tiotropium bij COPD. Med Farm Med 2009;47(3):38-9.
  • Ponsioen B. Chronische luchtwegobstructie niet alleen door roken. Tijdschr voor praktijkonderst 2010;5(6):183-7.
  • Ponsioen B. Communicatie met de COPD-patiënt: CAT-proof? Tijdschr voor praktijkonderst 2010;5(1):3.
  • Ponsioen B. Inhalatiecorticosteroïden bij COPD: pro en contra, wikken en wegen. Huisarts Wet 2009;52(10):476.
  • Praten over medicijnen bij astma/COPD. Aandachtspunten voor de zorgverlener. Utrecht: NPCF/NIVEL, 2008.
  • Ram FSF, Rodriguez-Roisin R, Granados-Navarrete A et al. Antibiotica bij COPD blijft niet zinvol. Huisarts Wet 2006;49(12):640-1.
  • Roede I, Bresser P, Bindels P et al. Antibiotica bij exacerbaties van COPD lijkt recidieven te voorkomen. Huisarts Wet 2009;52(5):218-24.
  • Sachs A. Onderzoeksresultaten optimale behandeling 'COPD' in de huisartsenpraktijk: Je meet wat je weet, maar weet je ook wat je meet? Huisarts Wet 2007;50(12):584-5.
  • Schermer T, Quanjer P. Opsporen van COPD in de huisartsenpraktijk: wie is er eigenlijk ziek? Huisarts Wet 2007;50(8):385-9.
  • Schermer TRJ, Albers JMC, Verblackt HWJ et al. Lagere dosis inhalatiesteroïden bij behandeling van astma en COPD met fluticason/salmeterol. Huisarts Wet 2007;50(12):578-84.
  • Schermer T, Smeele I, Leenders J et al. Pulsoximetrie: indicaties en observaties bij COPD. Huisarts Wet 2010;53(6):306-12.
  • Schuurbiers OCJ, Dekhuijzen PNR, Schermer TRJ, Weel van C et al. Tiotropium, een lang werkende bronchusverwijder voor de behandeling van COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2006;150(22):1227-32.
  • SFK. Veel big six bij ouderen. Pharm Weekbl 2009;144(45): 13.
  • SFK. Ziektebeelden vastgelegd: Astma/COPD op 1. Pharm Weekbl 2010;145(9):13.
  • SFK. Zorg bij astma/COPD is aan te tonen. Pharm Weekbl 2010;145(12):11.
  • Smalle 'evidence base' voor farmacologische behandeling van COPD? Huisarts Wet 2010;53(3):126.
  • Snoeck-Stroband JB, Lapperre TS, Gosman MME et al. Langdurige behandeling met inhalatiesteroïden heeft gunstig effect bij matig ernstige COPD. Ned Tijdschr Geneeskd 2010;154:C708.A2365.
  • Swart-Zuijderduijn MJ. Geen plaats meer voor acetylcysteine: NHG-standaard COPD. Pharm Weekbl 2007;142(43):37-9.
  • Uijen AA, Schermer TRJ, Hoogen van den HJM et al. Prevalentie en zorgconsumptie bij astma en COPD in relatie tot etniciteit. Ned Tijdschr Geneeskd 2008;152(20):1157-63.
  • Verduijn MM. NHG-Standaard 'COPD'. Geneesmiddelen Bulletin 2008;42(7):71-2.
  • Westein M, Teichert M. Zorgondersteuning voor astma/COPD. Pharm Weekbl 2009;144(44):32.